Với hộ bán sản vật quê, xe khách hợp cho hàng tươi cần đến nhanh, thùng to nặng, khách ra bến nhận được; chuyển phát hợp cho đồ khô, hàng đóng gói nhỏ, khách cần giao tận nhà ở nhiều nơi; tự giao hoặc nhờ người hợp cho đơn gần, đơn nhóm lớn. Phí gửi có ba cách chia với khách (khách trả theo thực tế, giá đã gồm phí gửi, hoặc chia theo vùng), và điều quan trọng là nói rõ trước khi chốt đơn.
Không có cách gửi nào tốt cho mọi loại sản vật. Một hộ bán cả bưởi, mắm và cá khô thường phải dùng hai, ba cách gửi cùng lúc. Chọn sai cách cho một loại hàng là nguồn gốc của phần lớn đơn hỏng và tiền ship “ăn” mất phần lãi.
Bài này giúp bạn so các cách gửi theo từng nhóm sản vật, chọn cách chia phí, và giảm phí bằng gom đơn. Chi tiết đóng gói từng loại hàng có bài riêng.
So nhanh ba cách gửi
Bảng so theo những gì hộ bán sản vật quan tâm nhất; mức phí cụ thể thay đổi theo nơi, theo hãng, không nêu ở đây.
| Tiêu chí | Xe khách | Chuyển phát (bưu chính, hãng giao hàng) | Tự giao, nhờ người |
|---|---|---|---|
| Tốc độ | Nhanh trên tuyến có chuyến thẳng | Tuỳ dịch vụ; tiết kiệm thì chậm hơn | Theo lịch của mình |
| Giao tới đâu | Đến bến hoặc điểm dừng; khách ra lấy | Tận nhà, tận văn phòng | Tuỳ thoả thuận |
| Hàng tươi | Hợp nếu khách nhận ngay | Chỉ khi có dịch vụ nhanh, giữ lạnh hoặc giao trong ngày | Hợp cho đơn gần |
| Hàng lỏng, dễ vỡ | Thường nhận, cần đóng kỹ | Có quy định riêng, một số không nhận | Kiểm soát tốt nhất |
| Thu hộ tiền (COD) | Thường không có hoặc không chính thức | Có, kèm đối soát | Thu trực tiếp |
| Tra cứu, chứng từ | Ít; dựa vào biển số, giờ gửi | Có mã vận đơn, tra cứu được | Tự ghi |
| Bồi thường khi hỏng, mất | Thường thoả thuận miệng | Theo điều khoản của hãng, có khai giá | Tự chịu |
Hàng tươi giá trị cao, cần đến nhanh, gửi xe khách thường hợp hơn; đồ khô, hàng nhỏ cần giao tận nhà nhiều nơi, chuyển phát tiện hơn. Phần tiếp theo đi vào từng nhóm sản vật hộ quê hay bán.
Chọn cách gửi theo nhóm sản vật
Trái cây. Bưởi, cam chịu được vài ngày, gửi chuyển phát tiết kiệm được nếu đóng kỹ; quả vỏ mỏng, quả chín nhanh nên gửi xe khách chuyến thẳng hoặc dịch vụ nhanh. Thùng nặng, cồng kềnh thì phí chuyển phát theo cân và kích thước có thể cao.
Gà vịt, thịt làm sẵn. Cần lạnh và nhanh: xe khách chuyến thẳng, khách ra bến nhận ngay là cách nhiều hộ dùng. Chuyển phát thường chỉ hợp khi có dịch vụ giữ lạnh hoặc giao trong ngày.
Hải sản tươi sống. Rất nhạy thời gian và nhiệt độ; chỉ gửi tuyến ngắn, xe đi thẳng, có thoả thuận nhận ngay.
Nước mắm, mật ong. Hàng lỏng dễ vỡ; xe khách thường nhận, chuyển phát có quy định riêng về đóng gói và dung tích. Hỏi trước khi nhận đơn lớn, và hỏi lại khi đổi chai hay đổi cỡ can.
Đồ khô, chè, gạo, gia vị. Không cần lạnh, chịu được vài ngày, hợp nhất với chuyển phát giao tận nhà, có thể nhận COD.
Quà biếu giao nhiều địa chỉ. Chuyển phát tiện vì giao tận nơi từng người; nếu là hàng tươi, cân nhắc gửi xe về một điểm rồi nhờ người giao nội thành.
Gửi xe khách: những thoả thuận nên rõ ràng
Gửi hàng theo xe khách giữa quê và thành phố là thói quen lâu năm, nhanh và linh hoạt, nhưng phần lớn dựa vào thoả thuận miệng. Để giảm rủi ro, giữ một vài nhà xe quen trên tuyến mình hay gửi, biết chuyến nào đi thẳng, chuyến nào dừng nhiều, giờ đến thường là bao nhiêu, nhà xe có nhận thực phẩm tươi, hàng lỏng không.
Mỗi lần gửi, chụp ảnh thùng lúc giao, ghi biển số xe, giờ xe chạy, số liên lạc phụ xe nếu có, gửi tất cả cho khách. Nói rõ với nhà xe là hàng gì, cần để chỗ mát, không đè. Nếu nhà xe thu cước ở đầu nhận, báo trước cho khách số tiền để khách không bất ngờ.
Khi thùng hỏng hay thất lạc, xe khách thường không có quy trình bồi thường như hãng chuyển phát. Mức hỗ trợ tuỳ thoả thuận và thiện chí của nhà xe. Vì thế với hàng giá trị cao, cân nhắc khai rõ giá trị với nhà xe, hoặc chọn dịch vụ có điều khoản bồi thường rõ ràng.
Gửi chuyển phát: đọc điều khoản trước khi gửi hàng giá trị
Hãng chuyển phát, bưu chính có mã vận đơn, tra cứu hành trình, thu hộ tiền và điều khoản bồi thường. Đổi lại, họ có danh mục hàng không nhận hoặc nhận có điều kiện (thực phẩm tươi sống, hàng lỏng, hàng có mùi mạnh), quy định đóng gói, và mức bồi thường thường giới hạn nếu bạn không khai giá trị hàng.
Trước khi gửi loại hàng mới, đọc điều khoản của dịch vụ định dùng: hàng đó có được nhận không, cần đóng thế nào, bồi thường tính ra sao khi hỏng, mất, thời hạn khiếu nại. Khai đúng tên hàng; khai sai để được nhận có thể khiến bạn mất quyền đòi bồi thường khi có sự cố.
Phí chuyển phát thường tính theo cân và theo kích thước quy đổi, cái nào lớn hơn thì tính cái đó. Thùng xốp to nhẹ có thể bị tính theo kích thước. Chọn thùng vừa với hàng, đừng dùng thùng quá to; đây là cách giảm phí đơn giản mà nhiều người bỏ qua.
Nếu nhận thu hộ (COD), nhớ rằng tiền về tài khoản sau một khoảng thời gian và đã trừ phí thu hộ, phí hoàn nếu có. Đối chiếu bảng đối soát với sổ đơn sau mỗi đợt; đơn đã giao mà chưa có tiền, hỏi ngay theo mã vận đơn, đừng để dồn nhiều tuần.
Phí gửi ai trả: ba cách chia và điều cần nói trước
Tranh cãi về phí gửi thường không đến từ số tiền mà từ chỗ khách không được báo trước. Chọn một cách, ghi vào tin bán và tin chốt đơn.
| Cách chia | Làm thế nào | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Khách trả theo thực tế | Báo tiền hàng riêng, phí gửi tính theo cân thực khi gửi | Minh bạch, không lỗ phí | Khách không biết trước tổng tiền; phải báo lại sau khi cân |
| Giá đã gồm phí gửi | Cộng phí gửi trung bình vào giá bán | Khách dễ quyết, chỉ một con số | Khách gần chịu thay khách xa; phải tính kỹ để không lỗ |
| Chia theo vùng | Một mức phí cho vùng gần, một mức cho vùng xa | Cân bằng giữa hai cách trên | Cần bảng vùng rõ ràng, cập nhật khi phí thay đổi |
Câu “miễn phí ship” chỉ nên dùng khi bạn đã tính phí gửi vào giá. Ví dụ giả định: một thùng hàng, phí gửi trung bình bằng một phần đáng kể tiền hàng; nếu không cộng vào giá mà vẫn “miễn ship”, phần lãi của bạn có thể bị ăn hết với đơn ở xa.
Gom đơn để giảm phí gửi
Phí gửi một thùng lẻ thường cao hơn nhiều so với phí mỗi thùng khi gửi nhiều thùng cùng chuyến, cùng điểm nhận. Gom đơn là cách hiệu quả nhất để giảm phí cho cả bạn và khách: một người ở thành phố đứng ra gom đơn của văn phòng, khu chung cư, nhóm bạn; bạn gửi một lần về một điểm; người đứng đơn chia hàng.
Để gom đơn chạy, cần lịch đợt rõ (đợt gửi ngày nào, chốt đơn trước ngày nào), một người đứng đơn tin cậy, và cách chia phí gửi trong nhóm (chia đều theo thùng, theo cân). Mỗi khách trong nhóm vẫn có túi, có tên riêng; người đứng đơn không phải mở thùng chia lại.
Gom đơn cũng giúp bạn: một chuyến ra bến cho nhiều đơn, một lần đóng thùng lớn thay vì nhiều thùng nhỏ, ít mã vận đơn phải theo dõi. Người đứng đơn quen việc sau vài đợt còn giúp bạn nhận phản hồi của cả nhóm khách, gom lại một lần.
Một số hộ khuyến khích gom đơn bằng cách giảm phí gửi hoặc tặng thêm chút hàng cho người đứng đơn. Đó là thoả thuận riêng, nhưng nên công khai trong nhóm để không ai nghĩ người đứng đơn ăn chênh lệch.
Tự giao và nhờ người giao: khi nào đáng làm
Với đơn ở cùng tỉnh hoặc tỉnh lân cận, tự giao hoặc nhờ người nhà đi giao có thể nhanh và chắc hơn mọi dịch vụ, nhất là hàng tươi. Nhiều hộ chọn một ngày cố định trong tuần, chở cả đợt hàng lên thành phố, giao theo lộ trình hoặc giao về vài điểm hẹn. Cách này cho bạn gặp khách trực tiếp, nhận phản hồi ngay, và thu tiền mặt luôn.
Nhưng tự giao tốn thời gian, xăng xe, và chỉ hợp khi số đơn đủ nhiều trên một tuyến. Tính thử: một chuyến đi về mất bao lâu, chi bao nhiêu (ví dụ giả định), chia cho số đơn giao được trong chuyến đó. Nếu chi phí mỗi đơn cao hơn phí gửi dịch vụ, chỉ nên tự giao khi hàng thật sự cần, như hàng tươi giá trị cao hoặc đơn nhóm lớn.
Nhờ người giao nội thành (người thân ở phố, người giao hàng tự do) là cách lai: hàng gửi xe về một điểm, người ở phố nhận và chia giao. Cần thoả thuận rõ công giao, giờ giao, ai chịu khi hàng hỏng trong khâu này, và người giao thu tiền hộ thì nộp lại thế nào.
Giữ chứng từ gửi hàng: những gì nên lưu cho mỗi đơn
Khi có tranh chấp về hàng hỏng, mất, chậm, chứng từ gửi hàng là thứ duy nhất giúp bạn chứng minh mình đã gửi đúng, đủ, đúng giờ. Lưu theo đợt, cùng thư mục với ảnh đơn.
- Ảnh hàng trên cân và ảnh thùng đã dán kín, có tên người nhận.
- Với xe khách: ảnh lúc giao thùng cho nhà xe, biển số xe, giờ xe chạy, tên hoặc số liên lạc nhà xe.
- Với chuyển phát: mã vận đơn, biên nhận gửi hàng, giá trị đã khai, loại dịch vụ đã chọn.
- Tin nhắn báo khách thông tin gửi và tin nhắn khách xác nhận đã nhận.
- Biên lai cước nếu bạn trả trước, để đối chiếu với phí đã thu của khách.
- Với đơn thu hộ: bảng đối soát của đơn vị vận chuyển cho đơn đó.
Giữ những thứ này ít nhất đến khi qua thời hạn khiếu nại của dịch vụ và của chính sách bạn đã nói với khách. Xoá sớm cho nhẹ máy thì đến lúc cần sẽ không còn gì.
Câu hỏi thường gặp
Gửi trái cây đi xa nên chọn xe khách hay chuyển phát?
Quả vỏ dày như bưởi, cam đóng kỹ có thể gửi chuyển phát; quả mau hỏng nên gửi xe khách chuyến thẳng, khách ra bến nhận ngay, hoặc dịch vụ nhanh. Thùng to nặng thì so cả phí theo cân và kích thước.
Gửi xe khách hỏng hàng có được bồi thường không?
Thường tuỳ thoả thuận và thiện chí của nhà xe vì ít khi có điều khoản bồi thường rõ như hãng chuyển phát. Chụp ảnh thùng lúc giao, ghi biển số và giờ; với hàng giá trị cao, nói rõ giá trị với nhà xe.
Có nên ghi miễn phí ship khi bán sản vật?
Chỉ khi bạn đã cộng phí gửi trung bình vào giá bán và tính kỹ cho đơn ở xa. Nếu không, phí gửi có thể ăn hết phần lãi. Chia phí theo vùng là cách cân bằng nhiều hộ dùng.
Vì sao thùng xốp nhẹ mà phí chuyển phát cao?
Nhiều dịch vụ tính phí theo cân hoặc theo kích thước quy đổi, cái nào lớn hơn thì tính. Thùng xốp to nhẹ có thể bị tính theo kích thước. Chọn thùng vừa với hàng giúp giảm phí.
Khai tên hàng khác đi để chuyển phát nhận có sao không?
Không nên. Khai sai có thể khiến bạn mất quyền đòi bồi thường khi hàng hỏng, mất, và có thể vi phạm quy định của dịch vụ. Đọc điều khoản, khai đúng; loại hàng không được nhận thì chọn cách gửi khác.
Gom đơn nhóm thì chia phí gửi thế nào?
Thống nhất trước trong nhóm: chia đều theo thùng hoặc theo cân. Mỗi người vẫn có túi, có tên riêng. Nếu người đứng đơn được giảm phí hay tặng hàng, nên công khai trong nhóm.