Mua mực rim hay mực khô ở các tỉnh biển miền Trung làm quà, nên mua ở nơi làm hoặc quầy có hàng xoay nhanh, hỏi mẻ rim làm ngày nào, chọn hũ hoặc túi kín có ngày đóng, mua lượng vừa đủ dùng trong thời gian người bán dặn, và tách hẳn khỏi đồ có nước khi gửi đi xa. Mực rim là món đã chế biến, có đường, có gia vị, nên nó hỏng theo cách khác mực khô: ẩm là mốc, để nóng là chảy nước.
Mực rim (có nơi gọi mực rim me, mực rim sa tế, mực sữa rim tuỳ nguyên liệu và cách làm) được bán ở chợ, quầy quà và qua mạng ở nhiều thành phố biển từ TP Đà Nẵng, Quảng Ngãi đến Gia Lai (Bình Định cũ) và Khánh Hoà. Bài không xếp hạng nơi nào, không nêu giá. Bài đi theo các câu hỏi thật của người mua: mua ở kênh nào, hỏi gì, chọn bao bì nào, mang hay gửi, nhận rồi cất thế nào.
Nguyên tắc chung xuyên suốt: với đồ biển đã chế biến, ngày làm và cách cất quan trọng hơn tên vùng ghi trên gói. Một túi mực rim mới làm, đóng kín, cất đúng thì ngon hơn hẳn một hũ "đặc sản" đã nằm quầy nhiều tháng.
Mực rim và mực khô: hai món, hai cách mua
Người mua quà biển thường gộp chung "đồ khô", nhưng mực rim và mực khô cần hỏi những câu khác nhau, vì một bên là món ăn đã nấu, một bên là nguyên liệu phơi.
| Điểm | Mực rim | Mực khô |
|---|---|---|
| Bản chất | Món đã chế biến: mực rim cùng đường, gia vị | Mực phơi hoặc sấy, chưa nấu |
| Hỏng vì đâu | Ẩm, nóng, mở nắp lâu, dụng cụ bẩn | Ẩm làm mốc, để lâu ngả màu, dầu mực bị ôi |
| Câu hỏi then chốt | Rim ngày nào, có chất bảo quản không, để được bao lâu | Phơi nắng hay sấy, phơi mấy nắng, mực câu hay mực lưới |
| Bao bì hợp | Hũ kín nắp, túi hút chân không | Túi hút chân không, túi zip dày có gói hút ẩm |
| Đi đường xa | Tránh nóng, tránh đè dẹp | Tránh ẩm, tránh lẫn mùi |
| Dấu hiệu nên dừng ăn | Mùi chua lạ, mốc, nhớt, sủi bọt | Mốc xanh trắng, mùi ôi dầu, mềm ẩm bất thường |
Vì vậy, khi đứng trước một quầy bán cả hai, hãy hỏi hai lượt câu hỏi riêng. Người bán trả lời rành mạch cho cả hai là người hiểu hàng mình bán.
Phần chọn mực khô theo cỡ con, lớp phấn, mực câu hay mực lưới đã có nhiều bài nhận biết. Ở đây chỉ nhắc: với người mua làm quà, quan trọng hơn là hàng còn mới, đóng kín, có ngày.
Chợ, cơ sở làm hay quầy quà: chọn chỗ mua
Cơ sở làm mực rim. Thường là hộ gia đình hoặc xưởng nhỏ. Ưu điểm là mua đúng mẻ mới, hỏi được cách làm, đặt được số lượng. Hỏi người bán ở chợ "hàng này nhà ai làm" là cách tìm ra cơ sở.
Sạp ở chợ địa phương. Hàng xoay nhanh vì bán cho cả người dân lẫn khách. Nhìn sạp đông người địa phương mua là một dấu hiệu tốt hơn mọi lời mời chào.
Quầy quà ở khu du lịch, sân bay. Tiện, đóng gói đẹp, có nhãn. Hàng có thể là của cơ sở địa phương hoặc nơi khác đóng lại. Đọc nơi sản xuất, ngày sản xuất và hạn dùng trên bao bì.
Mua qua mạng của người bán ở địa phương. Đỡ phải xách, nhưng bạn mua theo ảnh. Ảnh hũ mực bóng loáng là ảnh chụp ngày đẹp nhất; hỏi ngày rim của mẻ sẽ giao và yêu cầu ảnh thật của mẻ đó.
Mực rim không nhãn đựng hộp nhựa mỏng. Rẻ và nhiều, nhưng hộp nhựa mỏng dễ hở, không có ngày, không có tên. Chỉ hợp để mua ăn ngay trong chuyến đi, không hợp làm quà gửi xa.
Hỏi người bán mực rim những gì
Mực rim có đường, có gia vị nên che được nhiều thứ, kể cả mực không còn tươi trước khi rim. Người mua không vào bếp được thì chỉ còn cách hỏi:
- Mẻ này rim ngày nào? Câu trả lời cụ thể có giá trị hơn câu "mới làm".
- Mực tươi hay mực khô đem rim? Hai kiểu đều có, ra món khác nhau; biết để khỏi so nhầm giữa hai quầy.
- Có dùng chất bảo quản không, nếu có thì là chất gì? Người bán có nhãn đọc được thành phần; hàng không nhãn thì hỏi trực tiếp.
- Để ngoài được bao lâu, mở nắp rồi có cần để tủ lạnh không?
- Vị cay, ngọt, me hay sa tế: cho nếm thử một miếng không? Món quà cho người già, trẻ nhỏ thường cần bớt cay.
- Nếu đặt số lượng, cơ sở có làm mẻ riêng không, cần báo trước mấy ngày?
Câu về chất bảo quản không nhằm bắt lỗi. Chất bảo quản được phép dùng trong giới hạn cho phép theo quy định; vấn đề chỉ là người mua có quyền biết. Một cơ sở làm đàng hoàng thường ghi rõ trên nhãn hoặc nói thẳng.
Chọn bao bì theo người nhận
Cùng một mẻ mực rim, bao bì khác nhau làm thời gian dùng được và độ an toàn khi gửi khác hẳn.
| Bao bì | Hợp với | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hũ nhựa nắp vặn | Ăn dần ở nhà | Mở đóng tiện | Dễ bị đè nứt khi gửi, cần chèn |
| Hũ thuỷ tinh | Quà biếu đẹp | Kín, không ngấm mùi | Nặng, dễ vỡ |
| Túi hút chân không | Gửi xa, làm quà số lượng | Gọn, ít không khí, lâu hỏng hơn | Túi xì hơi là dấu hiệu hở, nên kiểm từng túi |
| Hộp nhựa mỏng, túi buộc | Ăn ngay trong chuyến đi | Rẻ, nhanh | Không hợp gửi xa, không có ngày |
Ví dụ giả định: một người mua mười phần làm quà cho đồng nghiệp ở xa, chọn túi hút chân không thay vì hũ. Thùng hàng nhẹ hơn, gọn hơn, ít rủi ro vỡ, và người nhận cất vào tủ lạnh dễ hơn một chồng hũ. Hũ thuỷ tinh để dành cho vài người thân cần quà trang trọng.
Mang về hay gửi đi xa
Mực rim và mực khô không sợ vỡ như nước mắm, nhưng sợ ba thứ: nóng, ẩm và mùi lạ. Thứ tự làm cho chuyến về:
- Mua vào ngày cuối của chuyến đi, không mua ngày đầu rồi để trong phòng khách sạn mấy ngày.
- Kiểm từng túi hút chân không, túi nào xì hơi, phồng thì đổi ngay tại quầy.
- Gói tất cả vào một túi kín riêng, tách khỏi nước mắm, mắm, trái cây.
- Đi xe khách thì để trong hành lý xách theo, tránh khoang dưới gầm nóng cả ngày nếu đường xa và trời nắng.
- Đi máy bay thì đọc quy định của hãng về thực phẩm; đồ khô đóng kín thường dễ mang hơn chất lỏng, nhưng vẫn nên hỏi trước.
- Nhờ người bán gửi chuyển phát thì hỏi đóng thùng thế nào, có kèm túi hút ẩm không, ai chịu nếu hàng tới nơi bị ẩm mốc.
Về đến nhà, cất ngay vào tủ lạnh những gì người bán dặn để lạnh. Đừng để thùng quà nằm trong cốp xe hay hiên nhà vài ngày chờ chia.
Nhận hàng mua qua mạng: kiểm gì trong năm phút đầu
Mực rim mua qua mạng thường đi xa vài ngày. Khi nhận, quay video lúc mở thùng, rồi kiểm theo thứ tự: số túi hoặc hũ đúng đơn; túi hút chân không còn bó chặt hay đã lỏng; hũ có nứt, nắp có bị bật không; ngày sản xuất và hạn dùng trên bao bì; mùi khi mở một phần thử.
Mùi lạ, chua, nhớt, mốc ở bất kỳ phần nào là lý do báo người bán ngay, kèm ảnh, video và phiếu gửi. Không nên "để xem sao" hay chia cho người khác ăn thử. Với hàng làm quà, một phần hỏng có thể kéo cả lô vào nghi ngờ, và người bán đàng hoàng thường muốn biết sớm để kiểm cả mẻ.
Nếu đơn có nhiều người cùng đặt, người nhận đầu tiên nên mở kiểm trước khi chia. Chia xong rồi mới phát hiện thì rất khó biết túi hỏng là do đường vận chuyển hay do cách cất của từng người.
Giữ lại tin nhắn đặt hàng, ảnh đơn và phiếu gửi cho tới khi dùng hết. Với đồ ăn đã chế biến, mọi khiếu nại đều cần ba thứ: bạn đặt gì, bạn nhận gì, và nhận lúc nào. Thiếu một thứ là cuộc nói chuyện với người bán thành chuyện ai nhớ đúng hơn.
Đặt mực rim số lượng làm quà công ty
Đơn quà cuối năm cho vài chục người là kiểu đơn mực rim phổ biến nhất ngoài khách du lịch. Một khung chốt đơn giúp người đặt khỏi lúng túng:
| Hạng mục | Nên chốt gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Vị | Một vị chính, một vị ít cay cho người không ăn cay | Đơn đồng loạt một vị cay thì một phần người nhận bỏ không |
| Mẻ | Cơ sở làm mẻ riêng cho đơn, ghi ngày rim | Hàng tồn từ mẻ cũ sẽ ngắn hạn hơn khi tới tay người nhận |
| Bao bì | Túi hút chân không trong hộp giấy, hoặc hũ có nắp kín | Quà công ty cần gọn, đồng đều, không rò |
| Thông tin trên gói | Tên cơ sở, ngày sản xuất, hạn dùng, cách cất | Người nhận cần biết để không để quá hạn |
| Thời điểm giao | Sát ngày phát quà vài ngày | Giao sớm quá thì hàng nằm kho văn phòng nóng |
| Hàng lỗi | Đổi hoặc bù theo số gói lỗi, có ảnh | Đơn lớn gần như luôn có vài gói xì hơi |
Ví dụ giả định: một phòng hành chính đặt năm mươi phần, xin trước hai phần mẫu khác vị, cho vài người nếm rồi mới chốt. Khi hàng về, kiểm ngẫu nhiên năm gói, thấy một gói xì, báo ngay và được bù. Tốn thêm một tuần chuẩn bị, nhưng không có ai nhận quà rồi phải bỏ đi.
Góc người làm mực rim bán cho khách xa
Khách mua mực rim làm quà mua bằng mắt rồi mới đến miệng. Nhưng thứ làm họ quay lại là món ăn vẫn ngon khi tới tay người nhận ở xa. Điều đó phụ thuộc vào đóng gói và hướng dẫn cất nhiều hơn vào công thức.
Ghi ngày rim lên mỗi túi, kể cả khi chỉ dán nhãn tay, là cách đơn giản nhất để giữ uy tín. Kèm một dòng "mở rồi để tủ lạnh, dùng trong khoảng thời gian…" theo đúng kinh nghiệm thực tế của cơ sở. Không ghi thời hạn dài hơn thực tế chỉ để dễ bán; một khách mở túi thấy mốc trước hạn ghi là mất cả nhóm khách đi cùng.
Với đơn gửi xa, nói trước chính sách khi hàng tới nơi bị ẩm hoặc xì túi: bù đợt sau, gửi lại hay hoàn tiền, cần video mở thùng hay không. Mùa mưa nên tăng gói hút ẩm và chọn tuyến gửi nhanh hơn, dù tốn hơn, vì một đợt hàng mốc tốn hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Mực rim để ngoài được bao lâu?
Tuỳ cách làm, lượng đường, có chất bảo quản hay không và bao bì. Hãy làm theo hạn dùng và hướng dẫn trên bao bì hoặc lời dặn của cơ sở. Đã mở thì nên để tủ lạnh, dùng thìa sạch, đậy kín sau mỗi lần lấy.
Mực rim có vệt trắng trên mặt là mốc hay đường kết tinh?
Đường kết tinh thường là hạt trắng cứng, đều, không có mùi lạ. Mốc thường mọc thành đốm hoặc lớp xốp, có thể xanh, trắng, đen và kèm mùi ẩm. Khi không chắc, đừng ăn, chụp ảnh gửi người bán hỏi.
Mua mực rim cho trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Chọn vị bớt cay, cắt miếng nhỏ, cho ăn lượng ít. Mực rim thường nhiều đường và muối nên chỉ là món ăn chơi. Trẻ có tiền sử dị ứng hải sản thì không nên cho ăn khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
Có nên mua mực rim số lượng lớn để dùng dần cả năm?
Không nên. Mực rim là món đã chế biến, dù đóng gói tốt cũng có hạn. Mua lượng đủ dùng trong thời hạn người bán dặn, khi hết thì đặt lại mẻ mới sẽ ngon và an toàn hơn.
Mực rim không nhãn bán ở chợ có nên mua làm quà?
Để ăn ngay trong chuyến đi thì được nếu sạp sạch, hàng xoay nhanh. Làm quà gửi xa thì nên chọn hàng có bao bì kín, có ngày sản xuất và tên cơ sở để người nhận biết cách cất và hạn dùng.
Túi hút chân không bị phồng có sao không?
Túi phồng là dấu hiệu hở hoặc bên trong đã sinh hơi. Không nên ăn túi đó. Báo người bán kèm ảnh, video; nếu nhiều túi cùng phồng thì cả lô cần được xem lại.