Đặt sản vật online giao cho bố mẹ ở xa an toàn và tiện nhất khi người con trả tiền trước toàn bộ, dặn người bán giao vào giờ bố mẹ ở nhà, chọn món mềm, ít mặn, dễ cất, và gọi báo bố mẹ trước rằng sẽ có hàng tới mà không phải trả thêm đồng nào. Phần lớn trục trặc không đến từ món hàng mà từ việc người già không biết đó là hàng của ai, không biết cất thế nào, hoặc bị kẻ gian lợi dụng gọi đòi tiền.
Kiểu đặt này phổ biến với người con đi làm xa, ở nước ngoài, hoặc đơn giản là ở thành phố khác. Có khi là gà làm sẵn giao về quê, có khi là bưởi, mật ong, cá khô ở quê này gửi tới bố mẹ đang ở quê khác. Bài này đi qua bốn việc: chọn món, chọn người bán và dặn dò, thanh toán, và giúp bố mẹ nhận hàng.
Chọn món hợp người lớn tuổi
Mềm, dễ nhai. Mực khô nướng, thịt trâu gác bếp dai, cá khô cứng có thể khó với người răng yếu. Cá khô loại mỏng, tôm khô nhỏ, ruốc, chà bông, hoặc cá tươi ướp lạnh thường hợp hơn. Trái cây thì chọn quả mềm, dễ bóc như chuối, hồng xiêm, quýt thay vì quả phải gọt vỏ cứng.
Nhạt vừa. Người lớn tuổi thường được bác sĩ dặn giảm muối, giảm đường. Nước mắm, mắm, đồ khô mặn, mứt, ô mai dùng ít thôi; trái cây, gạo ngon, chè, rau củ quê thì dùng được nhiều hơn. Nếu bố mẹ đang theo chế độ ăn của bác sĩ, hỏi bố mẹ trước khi chọn.
Dễ cất, dùng dần được. Bố mẹ sống hai người, tủ lạnh nhỏ. Một con gà to, chục ký cá, cả buồng chuối chín cùng lúc là quá nhiều. Chọn lượng nhỏ, đóng gói chia phần, hoặc đồ khô, đồ đóng chai để được lâu.
Không cần chế biến cầu kỳ. Món phải ngâm, luộc nhiều lần, rã đông đúng cách thì người già dễ làm sai hoặc ngại làm. Gà đã làm sạch chặt sẵn, cá đã đánh vảy, trái cây ăn liền tiện hơn.
Không phải là thuốc. Mật ong, tỏi, sâm, gà ác thường được quảng cáo là bồi bổ, chữa bệnh. Đây là thực phẩm, không thay thuốc. Bố mẹ đang điều trị bệnh thì hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên món nào lạ.
Món bố mẹ quen. Đôi khi món quê cũ của bố mẹ, thứ họ nhớ từ hồi trẻ, làm họ vui hơn món đắt tiền. Hỏi khéo bố mẹ dạo này thèm gì.
Dặn người bán những gì
Người bán giao hàng cho người lớn tuổi nên biết trước vài điều. Dặn rõ trong tin chốt đơn:
- Hàng đã được thanh toán đủ, kể cả phí giao; người giao không thu thêm của người nhận bất kỳ khoản nào.
- Giao vào khung giờ bố mẹ ở nhà, ví dụ buổi sáng; gọi trước khi tới và gọi cho người con nếu không liên lạc được.
- Gọi số của bố mẹ nhưng xưng rõ là giao hàng do con gửi, kèm tên người con.
- Đóng gói dễ mở: tránh quấn quá nhiều băng keo, tránh đai nhựa cần kéo cắt; với đồ đông lạnh, chia túi nhỏ.
- Kèm một tờ ghi tay đơn giản: món gì, cất ngăn nào, dùng trong bao lâu.
- Nếu nhà ở ngõ sâu hoặc tầng cao, nhờ người giao mang lên tận cửa.
Người bán có kinh nghiệm thường hỏi những điều này trước. Người bán không hỏi gì mà chỉ xin địa chỉ thì bạn nên chủ động dặn, và đọc lại tin xác nhận để chắc họ đã ghi.
Thanh toán hộ: so sánh các cách
Người con thanh toán thay bố mẹ có ba cách thường gặp. Cách nào hợp tuỳ mức tin người bán và loại hàng:
| Cách trả | Ưu điểm | Rủi ro cần biết |
|---|---|---|
| Chuyển khoản trước toàn bộ | Bố mẹ không phải đụng tiền, không ai đòi được gì ở cửa | Nếu người bán không gửi hoặc gửi sai, bạn phải tự đòi từ xa |
| Đặt cọc, phần còn lại chuyển sau khi bố mẹ nhận | Có đòn bẩy nếu hàng lỗi | Phải nhắc người giao không thu tiền ở cửa; dễ nhầm |
| Giao hàng thu tiền, bố mẹ trả | Không lo người bán ôm tiền | Người già phải chuẩn bị tiền mặt, dễ bị lợi dụng bởi người giao giả mạo |
Với bố mẹ lớn tuổi, cách thứ nhất thường an toàn nhất cho bố mẹ, dù rủi ro dồn về phía bạn. Vì vậy chỉ dùng với người bán đã quen hoặc đã kiểm kỹ. Với người bán mới, đặt cọc một phần là thế cân bằng.
Dù cách nào, quy tắc với bố mẹ phải đơn giản: "Con trả hết rồi, ai đòi tiền thì bố mẹ đừng trả, gọi con trước." Một quy tắc dễ nhớ quan trọng hơn mọi chi tiết khác.
Cuộc gọi đòi tiền và kiểu lừa nhắm vào người nhận hàng lớn tuổi
Kẻ gian biết người lớn tuổi thường nhận hàng con cháu đặt và ít khi kiểm. Các kiểu hay gặp: gọi báo có đơn hàng con đặt, cần chuyển phí ship hoặc phí lưu kho; giao một gói hàng rẻ tiền rồi đòi thu tiền như thể con đã đặt; nhắn đường dẫn nói là để xác nhận nhận hàng. Những kiểu này không riêng gì sản vật, nhưng khi bố mẹ biết con sắp gửi đồ quê, họ dễ tin hơn.
Cách phòng đơn giản nhất là thông báo trước cho bố mẹ chi tiết đơn hàng: món gì, người bán tên gì, khoảng ngày nào tới, đã trả đủ. Mọi cuộc gọi, gói hàng nào khác với thông tin đó thì bố mẹ dừng lại, gọi con.
Dặn thêm bố mẹ không đọc mã số gửi về điện thoại cho bất kỳ ai, không bấm vào đường dẫn lạ để "xác nhận", không chuyển khoản theo yêu cầu của người giao. Người giao hàng thật không cần những thứ đó.
Nếu bố mẹ lỡ chuyển tiền cho kẻ gian, liên hệ ngay ngân hàng của bố mẹ để báo, giữ lại lịch sử cuộc gọi, tin nhắn, và trình báo công an cấp xã nơi bố mẹ ở. Làm càng sớm càng có cơ hội.
Giúp bố mẹ nhận và kiểm hàng từ xa
Bố mẹ có thể không quen quay video mở thùng hay cân lại hàng. Vài bước nhẹ nhàng giúp bạn biết hàng tới có ổn không mà không làm bố mẹ mệt:
- Gọi video lúc bố mẹ mở thùng, nếu bố mẹ dùng được; bạn tự xem và chụp màn hình.
- Nếu không gọi video được, nhờ bố mẹ hoặc người nhà chụp một hai tấm ảnh món hàng.
- Hướng dẫn cất ngay: món nào vào ngăn đá, món nào ngăn mát, món nào để chỗ khô.
- Với đồ đông lạnh, hỏi bố mẹ hàng còn cứng hay đã mềm khi nhận; đã mềm nhiều thì dặn nấu sớm hoặc bỏ, đừng cấp đông lại.
- Nhắn người bán kết quả, báo lỗi nếu có, xử lý phần còn lại giữa bạn và người bán.
Đừng bắt bố mẹ làm việc với người bán khi có lỗi. Một người lớn tuổi phải tranh luận với người bán qua điện thoại là trải nghiệm không ai muốn. Bạn đứng giữa, nhận phần việc đó.
Sau vài lần, hỏi bố mẹ món nào dùng hết, món nào còn để trong tủ quá lâu. Quà cho bố mẹ có ích khi được dùng, không phải khi được nhận.
Khi bố mẹ ở quê, người bán ở quê khác: chuyện đường đi
Bố mẹ ở một vùng quê, sản vật ở một vùng quê khác, nhiều khi không có tuyến xe khách thẳng, hàng phải đi qua thành phố rồi mới về. Mỗi chặng thêm một lần bốc dỡ, thêm thời gian chờ. Với hàng tươi, đây là chỗ hay hỏng nhất.
Hỏi người bán đã từng gửi tới xã của bố mẹ chưa, đi bằng gì, mấy ngày. Đơn vị chuyển phát thường giao tận nhà nhưng một số xã vùng sâu thời gian lâu hơn; xe khách nhanh nhưng bố mẹ phải ra đường lớn hoặc ra bến nhận. Nếu bố mẹ không đi lại thuận tiện, chọn cách giao tận nhà dù chậm hơn, và đổi sang món chịu được thời gian.
Hàng tới xã vùng sâu thường được giao vào khung giờ khó đoán. Dặn người giao gọi cả số của bạn, để nếu bố mẹ không nghe máy, bạn còn gọi hàng xóm sang nhận hộ.
Một cách khác là tìm người bán sản vật ngay gần nhà bố mẹ, hoặc ở tỉnh của bố mẹ, rồi đặt món họ có. Đặc sản không nhất thiết phải từ xa; một con gà quê, một con cá đồng của vùng bố mẹ đang sống, mua của người bán bố mẹ đã biết mặt, nhiều khi hợp và tươi hơn.
Đặt định kỳ cho bố mẹ: một người bán, một lịch cố định
Nhiều người con không đặt một lần mà đặt đều: mỗi tháng một ít gạo ngon, nước mắm, cá khô, trái cây theo mùa. Đặt định kỳ thì nên chọn một hai người bán cố định, đã giao tốt vài lần, rồi thống nhất một lịch giao quen, ví dụ sáng thứ bảy đầu tháng. Bố mẹ biết lịch, chờ hàng đúng ngày, và bất kỳ ai gọi tới ngoài lịch đó đều đáng nghi.
Người bán cố định cũng dần biết nhà bố mẹ ở đâu, bố mẹ thích gì, cất ở đâu. Có người bán còn chủ động nhắc con khi món bố mẹ hay dùng sắp vào mùa. Đó là cái lợi mà đặt lẻ mỗi lần một người không có.
Thanh toán định kỳ có thể gọn hơn: chuyển một lần cho cả tháng sau khi bố mẹ báo đã nhận, hoặc chuyển trước theo từng đợt với người bán đã tin. Giữ một bảng nhỏ ghi ngày giao, món, tiền, đã trả chưa; sau vài tháng, bạn nhìn lại biết món nào bố mẹ dùng hết, món nào nên bớt.
Khi bố mẹ tự đặt hàng qua điện thoại
Nhiều bố mẹ bắt đầu tự đặt sản vật qua tin rao, qua các phiên bán hàng trực tiếp trên mạng. Thay vì cấm, người con có thể dặn vài nguyên tắc dễ nhớ:
- Chỉ đặt của người bán con đã giới thiệu hoặc đã mua vài lần.
- Không chuyển hết tiền trước cho người lạ; hỏi con trước khi chuyển khoản lần đầu cho ai.
- Không mua vì người bán nói "sắp hết", "chỉ còn hôm nay"; sản vật mùa nào cũng có người bán.
- Không tin lời rao chữa bệnh, bồi bổ thay thuốc; đó là thực phẩm.
- Chụp lại màn hình tin nhắn chốt đơn, gửi con một bản.
- Có gì lạ thì gọi con, không ngại.
Những nguyên tắc này nên được nói lại nhiều lần, bằng giọng nhẹ nhàng, không trách. Bố mẹ tự đặt được món mình thích là niềm vui; việc của người con là giữ cho niềm vui đó không thành bài học đắt giá.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt hàng đông lạnh giao cho bố mẹ ở quê không?
Chỉ khi người bán có giao lạnh tới tận nhà, thời gian đi ngắn và bố mẹ có ngăn đá đủ chỗ. Nếu không, chọn đồ khô, đồ đóng chai hoặc trái cây vỏ dày sẽ ít rủi ro hơn.
Bố mẹ không dùng điện thoại thông minh thì kiểm hàng thế nào?
Nhờ người nhà, hàng xóm thân hoặc chính người giao chụp giúp một tấm ảnh lúc giao. Gọi điện hỏi bố mẹ vài câu đơn giản: thùng có ướt không, có gì vỡ không, đồ lạnh còn cứng không.
Người giao gọi bố mẹ đòi thêm tiền dù đã trả đủ thì xử lý sao?
Dặn bố mẹ không trả và gọi bạn ngay. Bạn liên hệ người bán để kiểm. Nếu là phí phát sinh thật do người bán tính thiếu, người bán hoặc bạn trả, không để người giao thu ở bố mẹ khi chưa thống nhất.
Mua mật ong, sâm gửi bố mẹ để bồi bổ có được không?
Được, như một món ăn. Nhưng không nên kỳ vọng thay thuốc. Nếu bố mẹ có bệnh mạn tính như tiểu đường, nên hỏi bác sĩ về lượng dùng phù hợp. Nhiều người lớn tuổi dùng mật ong mỗi ngày mà không biết nó vẫn là đường.
Làm sao để bố mẹ không ngại nhận quà con gửi?
Nhiều bố mẹ ngại con tốn tiền. Gửi lượng vừa phải, món dùng hằng ngày như gạo ngon, nước mắm, trái cây thường dễ nhận hơn món đắt tiền. Nói với bố mẹ đó là đồ con đặt chung với bạn bè, hoặc đồ của người quen ở quê.